سفر به درهشهر؛ کشف رازهای “سیمره”، پمپئی ایران و پایتخت تابستانی ساسانیان
آیا تا به حال تصور کردهاید که در خیابانهایی قدم بزنید که ۱۴۰۰ سال پیش، محل عبور ارابههای سلطنتی و بازرگانان جاده ابریشم بوده است؟ آیا دوست دارید شهری را ببینید که در یک روز شوم، زیر خروارها خاک مدفون شد و قرنها بعد، همچون ققنوسی از خاکستر تاریخ سر برآورد؟
اگر پاسخ شما مثبت است، مقصد بعدی سفر شما باید درهشهر در استان ایلام باشد. جایی که شهر باستانی سیمره، بزرگترین شهر تاریخی غرب کشور و یادگار باشکوه دوران ساسانی، در دامنه کبیرکوه آرمیده است. در این مقاله، راهنمای کاملی برای سفر به این سرزمین شگفتانگیز را برایتان آماده کردهایم. با ما همراه باشید تا به قلب تاریخ ایران سفر کنیم.
درهشهر کجاست؟ نگینی در آغوش زاگرس
درهشهر در کوهپایههای زاگرس و در جنوب شرقی استان ایلام واقع شده است. این شهر که به “شهر قلعههای ایران” شهرت دارد، تلفیقی حیرتانگیز از تاریخ و طبیعت است. وجود رودخانه خروشان سیمره و رشتهکوه عظیم کبیرکوه، آبوهوای این منطقه را نسبت به سایر نقاط ایلام معتدلتر کرده و بستری مناسب برای شکلگیری تمدنهای بزرگ فراهم آورده است.
فاصله درهشهر تا مرکز استان (شهر ایلام) حدود ۱۲۵ کیلومتر است و دسترسی به آن از طریق جادههای کوهستانی اما باصفای زاگرس امکانپذیر است.
شهر باستانی سیمره: پایتخت فراموشنشده
مهمترین جاذبه گردشگری این منطقه، بدون شک شهر باستانی سیمره است. این محوطه تاریخی که بیش از ۲۰۰ هکتار وسعت دارد، بزرگترین محوطه تاریخی در سطح استان ایلام و یکی از بزرگترین شهرهای باستانی ایران محسوب میشود.
چرا سیمره خاص است؟
در سال ۳۳۴ هجری قمری، زمینلرزهای مهیب این شهر آباد را ویران کرد. مردم شهر را ترک کردند و خانهها، بازارها و کاخها زیر آوار مدفون شدند. به همین دلیل، باستانشناسان سیمره را «پمپئی ایران» مینامند؛ زیرا ساختار شهر، خیابانبندیها و بقایای خانهها به شکلی بکر باقی ماندهاند که گویی زمان در آن متوقف شده است.
سیمره در اواخر دوره ساسانی و قرون اولیه اسلامی، مرکز ایالت «مهرجانقذق» (مهرگانکدک) بوده است. بسیاری از باستانشناسان معتقدند این شهر، پایتخت تابستانی شاهان ساسانی بوده است. اما آنچه سیمره را اسرارآمیز میکند، سرنوشت غمانگیز آن است.
معماری منحصربهفرد
وقتی در میان ویرانههای سیمره قدم میزنید، هنوز هم میتوانید شکوه گذشته را حس کنید. مصالح اصلی این شهر قلوهسنگ و گچ بوده است. طاقهای گهوارهای، سیستم فاضلاب پیشرفته (تمبوشه) و خانههای اربابی دو طبقه، نشان از مهندسی پیشرفته ساسانیان دارد.
گنجینه گچبریها: موزه باستانشناسی درهشهر
بازدید از محوطه باز سیمره بدون دیدن موزه باستانشناسی درهشهر کامل نمیشود. این موزه که تنها موزه تخصصی باستانشناسی در استان ایلام است، محل نگهداری اشیای کشف شده از دل شهر سیمره است.
شاهکار این موزه، گچبریهای ساسانی است. هنر گچبری در سیمره به اوج خود رسیده بود. چهرههای انسانی، نقوش گیاهی، هندسی و حیوانی با ظرافتی باورنکردنی روی گچ حک شدهاند. دیدن این گچبریها به شما کمک میکند تا تصور کنید دیوارهای خاکستری و سنگی فعلی شهر، روزگاری با چه نقشونگارهای رنگی و زیبایی تزئین شده بودند.
جاذبههای دیدنی اطراف سیمره (لیست کارهایی که باید انجام دهید)
سفر به درهشهر تنها به دیدن شهر باستانی محدود نمیشود. این منطقه کلکسیونی از جاذبههاست:
پل گاومیشان: شاهکار مهندسی جهان باستان
در فاصله کمی از درهشهر و بر روی رودخانه خروشان سیمره، بقایای پلی عظیم به چشم میخورد که دهانهی طاق آن، بزرگترین دهانه معماری جهان باستان در ایران است. پل گاومیشان در دوره ساسانی ساخته شده و عرض دهانه اصلی آن بیش از ۳۴ متر است. ایستادن در کنار پایههای قطور این پل و تماشای رودخانه، قدرت مهندسی نیاکانمان را به رخ میکشد.
چهارطاقی سرخآباد (آتشکده)
درست در کناره رودخانه و در روستای سرخآباد، بنای چهارطاقی سالمی وجود دارد که یادگار آتشکدههای دوره ساسانی است. این بنا با سنگ و گچ ساخته شده و گنبد آن با وجود گذشت قرنها، همچنان استوار است.
تنگه بهرام چوبین: دژ طبیعی ژنرال شورشی
یکی از جذابترین و مرموزترین نقاط درهشهر، تنگه بهرام چوبین است. طبق روایات تاریخی، این تنگه مخفیگاه و شکارگاه «بهرام چوبین»، سردار معروف ساسانی بوده که علیه خسرو پرویز شورش کرد. این تنگه دیوارههای سنگی بسیار بلند و صعبالعبوری دارد که آن را به یک دژ نظامی طبیعی تبدیل کرده است. در داخل تنگه، آثار پلکانهای سنگی، آبانبارها و دیوارهای دفاعی هنوز پابرجاست. فضای وهمآلود و سکوت سنگین این تنگه، خوراک ماجراجویان است.
آبشار ماربره و طبیعت کبیرکوه
اگر در فصل بهار به درهشهر سفر کنید، طبیعت دامنههای کبیرکوه هوش از سرتان میبرد. آبشار ماربره یکی از زیباییهای طبیعی این منطقه است که در میان درختان بلوط و گیاهان سرخس پنهان شده است.
بهترین زمان سفر به درهشهر
انتخاب زمان مناسب برای سفر به ایلام بسیار حیاتی است:
- بهترین زمان: اواخر بهمن تا اواسط اردیبهشت. در این زمان، دشتهای درهشهر مخملی و سبز میشوند، گلهای وحشی میرویند و دمای هوا بهاری و دلپذیر است. ایام نوروز اوج شلوغی این منطقه است.
- پاییز: اگر از گرما فراری هستید، ماههای مهر و آبان نیز زمان مناسبی برای بازدید است، هرچند سرسبزی بهار را نخواهید دید.
- تابستان: به دلیل موقعیت جغرافیایی، تابستانهای درهشهر گرم است. اگر تحمل گرما را ندارید، این فصل توصیه نمیشود (مگر برای بازدیدهای صبح زود یا عصرگاهی).
چطور به درهشهر برویم؟
برای رسیدن به پایتخت تابستانی ساسانیان دو مسیر اصلی وجود دارد:
از طریق ایلام: اگر با هواپیما به ایلام میروید، باید یک ماشین کرایه کنید و از جاده ایلام-بدره-درهشهر استفاده کنید. این مسیر کوهستانی و بسیار زیباست و از کنار سد سیمره عبور میکند.
از طریق لرستان: اگر از سمت تهران یا مرکز ایران میآیید، میتوانید از خرمآباد به سمت پلدختر و سپس درهشهر حرکت کنید. فاصله خرمآباد تا درهشهر حدود ۱۳۰ کیلومتر است.
اقامت و شکمگردی در دیار سیمره
کجا بمانیم؟
در سالهای اخیر، اقامتگاههای بومگردی بسیار باکیفیتی در درهشهر و روستاهای اطراف (مانند روستای هدف گردشگری قلعهتسمه یا بهمنآباد) راهاندازی شده است. اقامت در خانههای بومی با معماری سنتی و خوردن صبحانه محلی، تجربهای متفاوت از هتلهای لوکس است. البته هتلها و مهمانپذیرهایی نیز در سطح شهر وجود دارند.
چه بخوریم؟
غذاهای محلی ایلام طعمی فراموشنشدنی دارند. حتماً موارد زیر را امتحان کنید:
- دنده کباب ایلامی: که شهرت جهانی دارد و به سبک خاصی کباب میشود.
- شله امیری: نوعی آش مقوی و خوشمزه.
- بژی برساق: شیرینی محلی که سوغات عالی برای بردن به خانه است.
- خورشت تره کوهی: که با گیاهان بومی کوهستان درست میشود.
توصیههایی برای گردشگران مسئول
درهشهر گنجینهای ملی است. بیایید در حفظ آن کوشا باشیم:
احترام به بناها: لطفاً از بالا رفتن از دیوارهای باستانی سیمره یا نوشتن یادگاری روی آنها جداً خودداری کنید. این خشتها و سنگها بسیار شکننده هستند.
خرید از محلیها: با خرید صنایع دستی (مانند گلیمبافی و جاجیم) و محصولات محلی (روغن حیوانی، عسل و کشک) به اقتصاد جامعه محلی کمک کنید.
طبیعتگردی پاک: تنگه بهرام چوبین و اطراف رودخانه سیمره زیستگاه جانوران و گیاهان خاصی است. زبالههای خود را بازگردانید و آتشی که روشن میکنید را حتماً خاموش کنید (خطر آتشسوزی در جنگلهای بلوط زاگرس بالاست).
کلام آخر
درهشهر تنها یک مقصد گردشگری نیست؛ یک کلاس درس تاریخ در دل طبیعت است. جایی است که میتوانید عظمت امپراتوری ساسانی را درک کنید، در سایه درختان بلوط نفس بکشید و مهماننوازی گرم مردم کُرد و لُر این دیار را تجربه کنید.
شهر تاریخی سیمره با سکوت رازآلودش شما را فرا میخواند. اگر به دنبال سفری هستید که هم روح ماجراجوی شما را سیراب کند و هم دانش تاریخیتان را غنی سازد، کولهبار خود را ببندید. پمپئی ایران منتظر شماست تا داستانهای ناگفتهاش را برایتان زمزمه کند.
سفر خوش و پرخاطرهای داشته باشید!
