هالووین در اروپا و آمریکا؛ جشن سایهها و نورها
هالووین (Halloween) یکی از خاصترین و مرموزترین جشنهای جهان غرب است؛ آیینی که در آغاز پاییز، مرز میان دنیای زندگان و مردگان را در تخیل بشر از نو تعریف میکند. در عصر ۳۱ اکتبر، از خیابانهای نیویورک تا قلعههای اسکاتلند، شمعها درون کدوهای نارنجی میدرخشند، کودکان با لباسهای ترسناک فریاد «Trick or Treat» سر میدهند، و بزرگسالان در مهمانیهایی آمیخته با موسیقی و جادو، شب را به داستان بدل میسازند.
اما پشت این چهره رنگارنگ و تفریحی، تاریخ و فلسفهای چند هزارساله نهفته است؛ سنتی که از آیینهای باستانی اروپای شمالی آغاز شد و سپس در آمریکا به یکی از بزرگترین جشنهای فرهنگی جهان تبدیل گشت. در این مقاله، به سفر میان شبهای هالووین در اروپا و آمریکا میرویم — از ریشههای سلتی تا شور مدرن امروزی.
۱. سرچشمههای باستانی؛ از سامهین تا هالووین
هالووین ریشه در جشن سامهین (Samhain) دارد؛ آیینی که اقوام سلتی ایرلند و اسکاتلند بیش از دوهزار سال پیش برگزار میکردند تا پایان فصل برداشت و آغاز زمستان را جشن بگیرند. در باور سلتیها، شب سامهین زمانی بود که درهای جهان مردگان باز میشد و ارواح برای چند ساعت به زمین بازمیگشتند.
مردم آن دوران آتشهایی بزرگ روشن میکردند، لباسهایی پوستی و سیاه میپوشیدند تا از ارواح بد در امان بمانند، و خوراکهایی برای ارواح نیک میگذاشتند. این مراسم بعدها با ورود مسیحیت به اروپا دگرگون شد؛ کلیسا روز اول نوامبر را روز مقدسان (All Saints’ Day) نامید و شب قبل از آن با عنوان All Hallows’ Eve شناخته شد — که در گذر زمان به شکل کوتاهشدهی «هالووین» درآمد.
در قرون وسطی، این شب همچنان مرز میان ترس و باور بود، و مردم اروپایی برای دفع بلا و یاد درگذشتگان شمع روشن میکردند؛ سنتی که تا امروز در بسیاری از کشورها باقی مانده است.
۲. نماد کدو تنبل؛ از افسانهی جک تا چراغهای امروزی
یکی از شناختهشدهترین نمادهای هالووین، کدو تنبل تراشخورده با شمع درون آن است که چهرهای خندان یا ترسناک دارد. منشأ این رسم، افسانهای ایرلندی با نام «جک خسیس» (Stingy Jack) است.
طبق این داستان، جک مردی بود که شیطان را فریب داد اما پس از مرگ نه به بهشت رفت و نه به جهنم؛ تنها یک شعلهی کوچک از جهنم را با خود داشت و آن را درون یک شلغم تراشیده قرار داد تا راهش را در تاریکی بیابد. مردم ایرلند برای یاد او، شلغمهایی را تراش میدادند و شمع درونشان میگذاشتند — اما وقتی مهاجران ایرلندی به آمریکا رفتند، شلغم کمیاب بود و از کدو تنبل استفاده کردند؛ گیاهی محلی و فراوان.
امروز، در خیابانهای شهرهای آمریکا و اروپا، هزاران کدو با طرحهای هنری تراشیده میشوند؛ از چهرههای خندان تا اشکال خیالی، و حتی مسابقات بزرگ طراحی در پارکها برگزار میشود.
۳. هالووین در آمریکا؛ شکوه مدرن یک شب جادویی
هیچ کشوری مانند ایالات متحده آمریکا، هالووین را با این عظمت برگزار نمیکند. از اواسط قرن نوزدهم، مهاجران ایرلندی و اسکاتلندی سنتهای خود را به آمریکا آوردند و بهتدریج این آیین با فرهنگ محلی تلفیق شد.
امروز، این جشن در آمریکا ترکیبی از هنر، مد، اقتصاد و جامعه است. میلیونها کودک با لباسهای گرافیکی در خیابانها و خانهها میگردند، شکلات جمع میکنند و فریاد «Trick or Treat!» سر میدهند — عبارتی که به معنی «شیرینی یا شوخی» است. اگر صاحب خانه به کودکها شیرینی ندهد، شوخیهای بیضرری در انتظارش خواهد بود، مانند پاشیدن آرد روی در یا آویزانکردن دکورهای کوچک ترسناک.
فروشگاهها از آغاز ماه اکتبر پر از ماسک، لباس و تزئینات نارنجی و مشکی میشوند؛ حتی کافهها و رستورانها منوهای مخصوص با نوشیدنیهای تِم هالووین ارائه میدهند. تخمینها نشان میدهد که هالووین در آمریکا سالانه بیش از ۱۰ میلیارد دلار در گردش اقتصادی ایجاد میکند — عددی که آن را پس از کریسمس، دومین فصل بزرگ بازار خردهفروشی ایالات متحده ساخته است.
در شهرهای بزرگ مانند نیویورک، لسآنجلس و نیواورلئان، رژههای خیابانی عظیم برگزار میشود که هزاران نفر با لباسهای جادوگر، خونآشام، اسکلت، ابرقهرمان و حتی شخصیتهای فیلمهای ترسناک از میان خیابانها عبور میکنند.
۴. هالووین در اروپا؛ بازگشت به ریشههای روحانی
برخلاف چهرهی تجاری و سرگرمکنندهی آمریکا، هالووین در اروپا چهرهای سنتیتر و اندیشمندانهتر دارد. در کشورهای بریتانیا، ایرلند، اسکاتلند و آلمان هنوز بخشهایی از آیینهای باستانی زندهاند، و شب ۳۱ اکتبر را زمانی برای یاد درگذشتگان و تطهیر روح میدانند.
در ایرلند، زادگاه هالووین، جشنهای محلی به نام Púca Festival برگزار میشود؛ تلفیقی از موسیقی فولکلور، آتشهای بزرگ و آیینهای سلتی که یادآور سامهین است. مردم لباسهایی از اسطورههای ایرلندی میپوشند و با مشعلها به استقبال «ارواح نیک» میروند.
در اسکاتلند، کودکان در روستاها هنوز به شکل سنتی در خانهها میگردند و شعرهای قدیمی میخوانند تا شیرینی بگیرند. آنان باور دارند که این کار خوششانسشان میکند.
در آلمان و اتریش، مراسم All Souls’ Week (هفتهی ارواح) برگزار میشود؛ مردم برای مردگان شمع روشن میکنند و برای روحهای سرگردان خوراکهایی مانند نان مخصوص “Seelenbrot” آماده میکنند.
در فرانسه، باور به ارواح کمتر است، اما نمایشها و مهمانیهای هنری، فیلمهای ترسناک و جشنهای فرهنگی بخش اصلی هالووین را تشکیل میدهند. شهر پاریس حالوهوایی خاص پیدا میکند؛ فروشگاهها پر از دکورهایی مشکی و نارنجیاند و برج ایفل گاه با نور خاصی در شب ۳۱ اکتبر میدرخشد.
۵. شب ارواح در بریتانیا؛ تلفیق تاریخ و خیال
در بریتانیا، هالووین ریشه در داستانهای ارواح و قلعههای فراموششده دارد. امشب، بسیاری از شهرها و مناطق تاریخی، تورهای ویژهی “Ghost Tour” برگزار میکنند — گردشهایی شبانه در قلعهها و قبرستانهای قرون وسطایی با راهنماهایی که داستانهای واقعی یا افسانهای را روایت میکنند.
در لندن نیز، موزهها و باغهای تاریخی در این شب با نورپردازیهای خاص و اجرای نمایشهای ترسناک باز میشوند. از بازسازی جنایات «جک قاتل» تا اجراهای خیابانی بر اساس قصههای ویکتوریایی، فضای شهر آمیخته با ادبیات و ترس شیرین است.
شهر ادینبورو در اسکاتلند یکی از معروفترین مقاصد هالووینی جهان است؛ تونلها و دخمههای زیرزمینیاش محل افسانههای ارواح خشمگین و روح سربازان قدیمی است. در شب هالووین، صدها گردشگر با فانوسدستی وارد این بخشها میشوند و به صدای باد و تاریخ گوش میسپارند.
۶. آیینهای مشترک و تفاوتهای فرهنگی
اگرچه هالووین در اروپا و آمریکا ریشهای مشترک دارد، معنا و اجرای آن متفاوت است:
| ویژگی | اروپا | آمریکا |
|---|---|---|
| هدف اصلی | یاد درگذشتگان، پاکسازی روحی، سنتهای خانوادگی | سرگرمی، خلق فضای فانتزی و اجتماعی |
| نمادها | شمع، آتش، ارواح، افسانههای محلی | کدو، لباسهای خاص، شکلات، رژه |
| رنگها | سیاه، خاکستری، قرمز تیره، طلایی | نارنجی، مشکی، بنفش |
| غذاهای ویژه | نانهای سنتی، نوشیدنیهای گیاهی، سیب و شلغم | شیرینی، شکلات، پای کدو |
| مکانهای جشن | کلیساها، دهکدهها، قبرستانهای تاریخی | خیابانها، پارکها، مراکز خرید و باشگاهها |
همین تفاوت، دو جهانی متفاوت از یک جشن را پدید آورده است: یکی معنوی و رازآلود، دیگری پرهیجان و اجتماعی.
۷. هالووین برای گردشگران ایرانی؛ تجربهای متفاوت از سفر
برای گردشگران ایرانی، سفر در ایام هالووین به اروپا یا آمریکا تجربهای جذاب و متفاوت است.
در شهرهایی مانند نیویورک، لندن، دوبلین و ادینبورو، خیابانها و قلعهها بهگونهای تزئین میشوند که حس ورود به صحنهی فیلمهای فانتزی را القا میکنند.
اگر قصد دارید در این تاریخ سفر کنید:
- در آمریکا میتوانید در رژهی معروف “Village Halloween Parade” نیویورک شرکت کنید؛ جشنی با هزاران لباس خلاق و موسیقی زنده.
- در ایرلند یا اسکاتلند، شرکت در جشن سامهین با مشعل و طبل، تجربهای فرهنگی و تاریخی است.
- در آلمان، بازدید از شهرهای قدیمی مانند نورنبرگ در شب هالووین و شنیدن افسانههای محلی جذابیت خاصی دارد.
- در فرانسه، اگر علاقهمند به هنر هستید، کنسرتهای هالووین در سالنهای سنتی پاریس با ترکیب موسیقی باروک و نورپردازی فوقالعاده برگزار میشوند.
برای ایرانیان، این سفر فرصتی است تا با فرهنگ نمادها و افسانههای غرب آشنا شوند و درک کنند چگونه یک آیین باستانی در طول تاریخ به جشن جهانی تبدیل شده است.
۸. فلسفهی هالووین؛ فراتر از ترس
شاید در ظاهر هالووین پر از ترس و چهرههای وهمآور باشد، اما در عمق خود پیامی انسانی دارد؛ یادآوری چرخهی زندگی و مرگ، پذیرش گذر فصلها، و احترام به درگذشتگان.
این آیین از آغاز، فرصتی بود برای آنکه انسان از تاریکی نترسد، بلکه با شناخت آن، نور درون خود را بیابد.
به همین سبب، هالووین در قرن بیستویکم نه فقط یک جشن فانتزی، بلکه آیینی فلسفی و فرهنگی است؛ جشن پیوند دوبارهی انسان با رازهای جهان و میراث نیاکانش.
جمعبندی؛ شب که زنده میشود
هالووین، چه در قلعههای مهآلود اسکاتلند باشد و چه در خیابانهای نورانی نیویورک، شبی است که مرز میان خیال و واقعیت محو میشود.
این جشن نشان میدهد که از دل ترس میتوان زیبایی آفرید، از تاریکی میتوان نور ساخت، و از خاطرهی مرگ، زندگی را دوباره جشن گرفت.
برای مسافران و دوستداران فرهنگ، هالووین نماد پیوند گذشته با حال است؛ شب یادبود ارواح، خندهی کودکان، و رقابت هنرمندان.
بهراستی هیچ شب دیگری در سال تا این اندازه دربارهی روح انسان نمیگوید.
هالووین، جشن سایهها و نورها، همان لحظهای است که انسان میآموزد حتی تاریکی نیز بخشی از زیبایی جهان است.
